Khi thị trường không vận hành bằng cảm xúc

Trong nhiều năm qua, cụm từ “trầm hương Việt Nam là tốt nhất thế giới” được nhắc đi nhắc lại như một niềm tự hào mặc định. Thế nhưng, theo nhiều người hoạt động lâu năm trong lĩnh vực này, niềm tự hào nếu không đi kèm năng lực thị trường và chiến lược phát triển bài bản thì rất dễ trở thành “ảo tưởng tập thể”.

Bởi suy cho cùng, trầm hương cũng là một ngành hàng kinh tế. Mà kinh tế thì phải có thị trường, có khách hàng, có phân khúc tiêu dùng và có khả năng cạnh tranh.

Không thể chỉ dựa vào cảm tính hay những lời ca tụng để phát triển một ngành có giá trị hàng tỷ USD trên thế giới. Điều quan trọng hơn là phải hiểu người mua đang cần gì, thị trường quốc tế đang dịch chuyển ra sao, phân khúc phổ thông khác gì với phân khúc cao cấp, đâu là thị trường ngách giàu tiềm năng và mức giá nào được người tiêu dùng chấp nhận.

Đó lại chính là khoảng trống lớn của ngành trầm hương Việt Nam hiện nay.

Nhiều người nói rất hay về trầm, nhưng số người thực sự am hiểu cấu trúc thị trường, hành vi tiêu dùng, xu hướng quốc tế hay chiến lược thương mại hóa sản phẩm lại không nhiều. Trong khi đó, không ít cá nhân lại tự xây dựng cho mình hình ảnh “chuyên gia”, phát ngôn mạnh miệng, nhưng thiếu nền tảng thực tiễn và thiếu đóng góp cụ thể cho sự phát triển chung của ngành.

Thực trạng “thùng rỗng kêu to” đang khiến cộng đồng trầm hương bị phân mảnh, nhiễu loạn thông tin và khó hình thành một định hướng phát triển thống nhất.

Ngành trầm hương đang thiếu điều gì?

Theo các chuyên gia, để xây dựng một ngành công nghiệp trầm hương mạnh không thể chỉ dựa vào vài cá nhân đơn lẻ hay những hoạt động tự phát.

Điều ngành trầm hương Việt Nam cần lúc này là một hệ sinh thái đủ năng lực kết nối từ nghiên cứu giống cây, kỹ thuật tạo trầm, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu đến xúc tiến thương mại quốc tế.

Quan trọng hơn, ngành cần một tổ chức đủ uy tín để tập hợp những người thực sự tâm huyết, có tri thức, có trách nhiệm và có khát vọng xây dựng thương hiệu quốc gia cho trầm hương Việt Nam.

Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia thành công với các ngành hàng đặc sản đều có chiến lược quốc gia rất rõ ràng. Từ chính sách hỗ trợ sản xuất, kiểm soát chất lượng, tiêu chuẩn hóa sản phẩm đến quảng bá quốc tế đều được thực hiện đồng bộ và dài hạn.

Trong khi đó ở Việt Nam, không ít người vẫn hoạt động theo kiểu mạnh ai nấy làm. Người trồng cây không kết nối với người chế biến. Người sản xuất không hiểu thị trường. Người bán hàng thiếu tiêu chuẩn chung. Các nhóm hoạt động rời rạc, thậm chí cạnh tranh tiêu cực lẫn nhau.

Đáng nói hơn, nhiều cuộc tranh luận trong giới trầm hương hiện nay lại thiên về công kích cá nhân, phô diễn hình ảnh hay “nói trạng”, thay vì tập trung vào những giá trị thực chất như nghiên cứu thị trường, nâng cao chất lượng hay xây dựng chuỗi giá trị bền vững.

Muốn đi xa phải biết đoàn kết

Một thực tế không thể phủ nhận: ngành trầm hương Việt Nam có tiềm năng rất lớn, nhưng tiềm năng sẽ mãi chỉ là tiềm năng nếu thiếu sự đồng lòng.

Muốn phát triển, trước tiên phải “sống sót” được trong cơ chế thị trường. Muốn nâng tầm, phải tìm được khách hàng phù hợp với từng phân khúc sản phẩm. Và muốn cạnh tranh quốc tế, bắt buộc phải có chiến lược dài hạn dựa trên nghiên cứu nghiêm túc chứ không phải cảm tính.

Điều đó đòi hỏi những người làm nghề phải gạt bỏ cái tôi cá nhân, vượt qua tâm lý tự ty lẫn tự phụ để cùng ngồi lại trong một tổ chức thống nhất, cùng xây dựng những mục tiêu chung cho ngành.

Nhiều ý kiến cho rằng, đây cũng là lúc cần phát huy vai trò kết nối của Hội Trầm Hương Việt Nam trong việc quy tụ cộng đồng doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà khoa học và người yêu trầm trên cả nước.

Bởi chỉ khi có sự liên kết đủ mạnh, ngành trầm hương Việt Nam mới có cơ hội hình thành chuỗi giá trị bài bản, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng được thương hiệu quốc gia thực sự.

Còn nếu mỗi người vẫn chỉ đứng ngoài quan sát, thỉnh thoảng đăng vài hình ảnh, vài câu triết lý hay những phát ngôn không đầu không cuối trên mạng xã hội rồi xem đó là đóng góp cho ngành, thì giá trị của trầm hương Việt Nam sẽ mãi mong manh như làn khói trầm bay trong gió.

Giữa rất nhiều tiếng nói ồn ào hôm nay, điều ngành trầm hương cần có lẽ không phải là thêm những lời tự tôn, mà là nhiều hơn những hành động thực chất, những con người thực sự hiểu nghề và một tinh thần đoàn kết đủ lớn để cùng đưa trầm hương Việt Nam bước ra thế giới bằng giá trị thật.

Tác giả: Phạm Văn Du - Chủ tịch Hội Trầm Hương Việt Nam